کتاب «مشق نوآوری» روایتی از تجربههای مدیریتی، آموزشی و تربیتی دکتر محمدعلی فیاضبخش، مدیر مقطع راهنمایی مؤسسه فرهنگی علوی (مدرسه نیکپرور) در سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۸ است. این کتاب میکوشد نشان دهد چگونه میتوان با تکیه بر مبانی تربیت دینی و اخلاقی، از ظرفیتهای دانش نوین، خلاقیت و نوآوری برای ارتقای کیفیت مدرسه بهره گرفت. ایده محوری کتاب آن است که نوآوری در مدرسه صرفاً به معنای تغییر روشهای تدریس یا افزودن برنامههای جدید نیست؛ بلکه مستلزم نگاهی جامع به مدیریت، منابع انسانی، آموزش، پرورش و روابط انسانی در محیط مدرسه است.
در این روایت، مدیریت مدرسه نقشی فراتر از اداره امور اجرایی دارد. مدیر با انتخاب و پرورش نیروی انسانی، ایجاد فضای اعتماد و همدلی، طراحی برنامهها، نظارت بر کیفیت فعالیتها و فراهم کردن زمینه شکوفایی استعدادهای دانشآموزان، بر تمام ابعاد تعلیم و تربیت اثر میگذارد. کتاب همچنین بر ضرورت استقبال سنجیده از تغییرات زمانه، خروج از محافظهکاری، توجه به تفاوتهای فردی دانشآموزان، تقویت اعتمادبهنفس و عزتنفس، مسئولیتپذیری و همبستگی اجتماعی تأکید میکند. در نگاه کتاب، همه نوآوریها باید در خدمت غایت اصلی مدرسه، یعنی تربیت دینی و اخلاقی، قرار گیرند.
مؤسسه مطالعات تعالی نسل (متن) با هدف ثبت و مستندسازی تجربه مدیران و پیشکسوتان مدارس اسلامی، زمینه تدوین این اثر را فراهم کرده است. گروه تجربهنگاری مؤسسه، محورهای گفتوگو و پرسشها را طراحی کرد. مصاحبهها طی ده جلسه، از شهریور ۱۳۹۵ تا آبان ۱۳۹۶ انجام شد. سپس متن گفتوگوها پیادهسازی و ویرایش شد و پس از نشستهای تکمیلی و رفع کاستیها، به تأیید مصاحبهشونده رسید.
کتاب در هفت فصل تنظیم شده است. فصل نخست با مروری بر زندگی و پیشینه فیاضبخش، زمینه آشنایی با تجربیات او را فراهم میکند. فصل دوم به ویژگیهای مدیریت نوآور و شرایط شکلگیری تغییرات در مدرسه میپردازد. در فصلهای سوم و چهارم، نوآوریهای آموزشی و پرورشی مدرسه بررسی میشوند؛ از طرح «پویش»، تغییر در شیوههای ارزشیابی و توجه به استعدادهای دانشآموزان تا تقویت عزتنفس، مسئولیتپذیری و همبستگی آنان. فصل پنجم به نظام مشاوره و راهنمایی، وظایف معلمراهنما و شیوههای انتخاب، ارتقا و ارزیابی این نیروها اختصاص دارد. فصل ششم با نگاهی به آینده مدرسه، موضوعاتی مانند تحقیق و توسعه، ارتقای حرفهای معلمان و جامعهپذیری دانشآموزان را مطرح میکند. فصل پایانی نیز به ارتباط فیاضبخش با مرحوم علامه کرباسچیان و تأثیر دیدگاهها و شیوه مدیریتی ایشان میپردازد.
«مشق نوآوری» به پرسشهایی اساسی درباره مدرسهداری پاسخ میدهد: مدیر مدرسه چگونه میتواند زمینه نوآوری و تحول را فراهم کند؟ چگونه باید نیروهای انسانی را انتخاب، آموزش و ارزیابی کرد؟ چه روشهایی برای ارتقای کیفیت آموزش و شکوفایی استعدادهای دانشآموزان وجود دارد؟ چگونه میتوان تربیت دینی را با دانش و اقتضائات دنیای جدید پیوند زد؟ نظام مشاوره و راهنمایی چه نقشی در رشد دانشآموزان دارد؟ چگونه میتوان اعتمادبهنفس، مسئولیتپذیری و روحیه جمعی را تقویت کرد؟ و سرانجام، مدرسه برای مواجهه با نیازهای آینده به چه تغییرات و ظرفیتهایی نیاز دارد؟
این کتاب بیش از آنکه مجموعهای از دستورالعملهای آماده باشد، دعوتی به تأمل در تجربههای واقعی مدرسهداری و یادگیری از مسیر طیشده است؛ تجربههایی که میتوانند چراغ راه مدیران، معلمان و دغدغهمندان آینده تعلیم و تربیت باشند.